اگر میخواهید فرزندتان به مطالعه علاقهمند شود، لازم نیست از همان ابتدا او را به خواندن کتابهای طولانی وادار کنید. عادت مطالعه معمولاً با زمانهای کوتاه، انتخاب درست کتاب و همراهی والدین شکل میگیرد.
در ادامه ۱۰ راهکار ساده و عملی را میخوانید که میتوانید از همین امروز در خانه اجرا کنید.
۱. روزانه فقط ۱۵ دقیقه شروع کنید
اگر فرزندتان عادت به مطالعه ندارد، از زمانهای طولانی شروع نکنید. یک زمان مشخص، مثلاً بعد از استراحت عصر، برای ۱۵ دقیقه مطالعه روزانه تعیین کنید.
بعد از چند هفته، اگر کودک آمادگی داشت، زمان مطالعه را بهآرامی افزایش دهید.
کار عملی امروز: یک ساعت مشخص برای مطالعه روزانه انتخاب کنید و آن را تا حد امکان هر روز ثابت نگه دارید.
۲. اجازه دهید خودش کتاب را انتخاب کند
همیشه شما تصمیم نگیرید که کودک چه کتابی بخواند. چند کتاب متناسب با سن او در اختیارش بگذارید و اجازه دهید خودش یکی را انتخاب کند.
حتی اگر انتخاب او کتابی درباره حیوانات، داستانهای طنز یا موضوعی باشد که از نظر شما آموزشی نیست، علاقه او میتواند نقطه شروع خوبی برای ایجاد عادت مطالعه باشد.
کار عملی: دفعه بعد که به کتابفروشی یا کتابخانه میروید، انتخاب نهایی را به کودک بسپارید.
۳. هر شب یک زمان بدون موبایل داشته باشید
موبایل، تلویزیون و بازیهای دیجیتال میتوانند توجه کودک را به خود جلب کنند. لازم نیست استفاده از آنها را بهطور کامل ممنوع کنید؛ بهتر است برای مطالعه، یک زمان مشخص و آرام در نظر بگیرید.
مثلاً میتوانید قانون خانوادگی بگذارید:
«هر شب ۲۰ دقیقه، همه اعضای خانواده موبایلها را کنار میگذارند و مطالعه میکنند.»
این کار زمانی مؤثرتر است که والدین نیز خودشان در این زمان کتاب یا مجله بخوانند.
۴. خودتان هم جلوی کودک کتاب بخوانید
اگر میخواهید کودک کتابخوان شود، فقط به او نگویید «برو کتاب بخوان». اجازه دهید شما را در حال مطالعه ببیند.
کودک از رفتار والدین بیشتر از توصیههای آنها یاد میگیرد.
کار عملی: هر روز زمانی کوتاه کتاب یا مطلبی را در حضور فرزندتان مطالعه کنید؛ حتی اگر فقط ۱۵ دقیقه باشد.
۵. کتاب را به تکلیف مدرسه تبدیل نکنید
بعد از هر مطالعه، کودک را با سؤالهای پشت سر هم امتحان نکنید. اگر مطالعه همیشه با پرسشهایی مانند «چه چیزی یاد گرفتی؟»، «شخصیت اصلی چه کسی بود؟» یا «چند صفحه خواندی؟» همراه شود، ممکن است کودک احساس کند کتاب خواندن هم نوعی تکلیف درسی است.
بهتر است گاهی فقط درباره تجربه او صحبت کنید.
بهجای: «چی از این کتاب یاد گرفتی؟»
بپرسید: «کدام قسمت داستان را بیشتر دوست داشتی؟»
۶. اگر کودک کتابی را دوست نداشت، مجبورش نکنید تمامش کند
ممکن است کتابی را برای کودک انتخاب کنید اما بعد از چند صفحه متوجه شوید که علاقهای به ادامه آن ندارد. در چنین شرایطی لازم نیست او را مجبور کنید کتاب را تا آخر بخواند.
هدف اصلی در این مرحله، ساختن رابطه مثبت با مطالعه است، نه تمام کردن اجباری هر کتاب.
کار عملی: اگر کتابی جذاب نبود، چند گزینه دیگر پیشنهاد دهید و اجازه دهید کتاب دیگری را امتحان کند.
۷. یک جای مشخص برای کتابها درست کنید
کتابها را جایی قرار دهید که کودک بتواند خودش آنها را ببیند و بردارد. لازم نیست کتابخانه بزرگی داشته باشید؛ یک قفسه کوچک یا حتی یک سبد مخصوص کتابهای کودک کافی است.
وقتی کتاب همیشه در دسترس باشد، احتمال اینکه کودک خودش سراغ آن برود بیشتر میشود.
کار عملی: چند کتاب مورد علاقه کودک را در محلی قابل دسترس و در ارتفاع مناسب او قرار دهید.
۸. قبل از خواب، قصهخوانی را امتحان کنید
برای کودکان کوچکتر، خواندن داستان توسط والدین میتواند شروع خوبی برای ایجاد علاقه به کتاب باشد.
لازم نیست همیشه کودک خودش کتاب را بخواند. گاهی شما داستان را برای او بخوانید، تصاویر را با هم ببینید و درباره شخصیتهای داستان صحبت کنید.
کار عملی: هر شب یا چند شب در هفته، یک داستان کوتاه را پیش از خواب با فرزندتان بخوانید.
۹. پیشرفت را با جایزه و نمره نسنجید
برای کتاب خواندن لازم نیست همیشه جایزه تعیین کنید؛ مثلاً «اگر پنج کتاب بخوانی، فلان اسباببازی را میخرم.» چنین روشهایی ممکن است توجه کودک را بیشتر به جایزه معطوف کند تا خود مطالعه.
بهتر است تلاش او را ببینید و درباره آن بازخورد مثبت بدهید.
مثلاً بگویید:
«دیدم امروز خودت سراغ کتاب رفتی؛ این خیلی خوبه.»
یا:
«اینکه هر روز چند دقیقه مطالعه میکنی، خیلی ارزشمنده.»
۱۰. مطالعه را به یک فعالیت خانوادگی تبدیل کنید
گاهی یک تجربه مشترک، بیشتر از توصیه مستقیم اثر میگذارد. میتوانید آخر هفته به کتابخانه یا کتابفروشی بروید، برای یکدیگر کتاب بخوانید یا هر یک از اعضای خانواده درباره کتابی که میخواند صحبت کند.
حتی میتوانید یک «شب کتاب خانوادگی» داشته باشید که در آن همه اعضای خانواده برای مدتی کوتاه موبایل و تلویزیون را کنار بگذارند و مطالعه کنند.
یک برنامه ساده برای شروع از همین هفته
اگر نمیدانید از کجا شروع کنید، این برنامه ساده را امتحان کنید:
شنبه تا چهارشنبه:
۱۵ دقیقه مطالعه در ساعت مشخص
پنجشنبه:
انتخاب یک کتاب جدید یا رفتن به کتابخانه
جمعه:
۲۰ تا ۳۰ دقیقه مطالعه خانوادگی و گفتوگو درباره کتابها
این برنامه لازم نیست دقیقاً همینطور اجرا شود. مهمتر از مدت زمان مطالعه، تداوم و تجربه مثبت کودک است.
مهمترین نکته برای والدین
قرار نیست کودک را با اجبار کتابخوان کنیم. نقش والدین این است که کتاب مناسب، زمان مناسب و فضای مناسب را فراهم کنند و خودشان نیز الگوی خوبی برای مطالعه باشند.
اگر کودک هر روز حتی برای مدت کوتاهی با کتابی که دوست دارد ارتباط برقرار کند، همین قدم کوچک میتواند شروع شکلگیری یک عادت ماندگار باشد.